Πάσχα των Ελλήνων Πάσχα!Έθιμα και παραδόσεις αιώνων - Χαρά και Κατάνυξη

RETRO 26.4.2019 | 23:03 Στείλτε το με email Εκτυπώστε το

Πάσχα των Ελλήνων Πάσχα!Έθιμα και παραδόσεις αιώνων - Χαρά και Κατάνυξη

γράφει η ΜΑΡΙΑ ΨΩΜΑ ΠΕΤΡΙΔΟΥ || [email protected]

Το Πάσχα για άλλη μια χρονιά είναι εδώ! Ο οβελίας γυρίζει στη σούβλα, το κοκορέτσι το ίδιο, τα κόκκινα αυγά στα καλάθια τους περιμένουν το τσούγκρισμα, τα τσουρέκια και τα σοκολατένια αυγά, λαχταριστά κι αυτά συμπληρώνουν το γιορτινό τραπέζι της Λαμπρής. Από άκρο σε άκρο της Ελλάδας ακούγεται το «Χριστός Ανέστη» η χαρμόσυνη είδηση-ευχή της αναγέννησης, της νίκης της ζωής επί του θανάτου.

Χριστός ανέστη εκ νεκρών
θανάτω θάνατον πατήσας
και τους εν τοις μνήμασι
ζωήν χαρισάμενος!

Πάσχα, λοιπόν! Η πένθιμη ατμόσφαιρα της Μεγάλης εβδομάδας και η χαρά που τη διαδέχεται το βράδυ της Ανάστασης, δεν βιώνονται με την ίδια κατάνυξη και τον ίδιο ενθουσιασμό από όλον τον χριστιανικό κόσμο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην Ανάσταση του Χριστού, ενώ η Δυτική στον θρήνο και στον θάνατό του.

Το Χριστιανικό Πάσχα πιστεύεται ότι έχει τις ρίζες του στο Εβραϊκό Πεσάχ. Το Πεσάχ ήταν η πρώτη από τις τρεις ετήσιες μεγάλες γιορτές των Ισραηλινών, που γιορταζόταν στις αρχές της άνοιξης. Η λέξη Πάσχα είναι η ελληνοποιημένη απόδοση του Πεσάχ και σημαίνει Διάβαση. Οι μεν Εβραίοι γιορτάζουν τη διάβασή τους από την Ερυθρά Θάλασσα και την απελευθέρωσή τους από τη φαραωνική δουλεία, οι δε Χριστιανοί την Ανάσταση του Χριστού και την απελευθέρωσή τους από την αμαρτία και τον θάνατο. Ο Χριστιανισμός πήρε το Πάσχα από τους Εβραίους και του έδωσε νέο νόημα, του έδωσε επίσης και το όνομα «Λαμπρή», που προέρχεται από τους αναστάσιμους κανόνες της εκκλησίας που συνιστούν στους πιστούς «Αναστάσεως ημέρα λαμπρυνθώμεν λαοί».

Πολλά είναι τα έθιμα που συνοδεύουν αυτήν τη λαμπρή γιορτή, με κάποια ιδιαίτερα και χαρακτηριστικά σε συγκεκριμένους τόπους στην Ελλάδα. Όμως παντού και όλοι βάφουν κόκκινα αυγά, φτιάχνουν τα τσουρέκια ή κουλούρες, τρώνε τη μαγειρίτσα το βράδυ της Ανάστασης και ψήνουν ανήμερα το αρνί στη σούβλα.

Πώς και γιατί προέκυψαν αυτά τα έθιμα και τι συμβολίζουν;

Τα κόκκινα αυγά βάφονται πάντα τη Μεγάλη Πέμπτη, την ημέρα του Μυστικού Δείπνου και το χρώμα τους σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση οφείλεται στην εξής ιστορία: «…Όταν είπαν ότι αναστήθηκε ο Χριστός κανείς δεν το πίστευε. Μια γυναίκα μάλιστα που κρατούσε ένα καλάθι με αυγά, για να πειστεί, φώναξε: Μπορεί από άσπρα να γίνουν κόκκινα αυτά τα αυγά; Και πράγματι έγιναν!». Το κόκκινο χρώμα συμβολίζει επίσης το αίμα του Χριστού που έτρεξε από το πλευρό του όταν τον λόγχισε ο Ρωμαίος στρατιώτης στο σταυρό.

Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας το πρώτο από τα βαμμένα αυγά είναι της Παναγίας και θεωρείται ότι έχει θεραπευτικές και προστατευτικές ιδιότητες.
Το τσούγκρισμα των αυγών, με το σπάσιμο του κελύφους, συμβολίζει τη γέννηση της ζωής, το «σπάσιμο» του τάφου του Χριστού και την Ανάστασή Του.

Το τσουρέκι αλλά και το λαμπρόψωμο και οι λαμπροκουλούρες που φτιάχνονται σε διάφορα μέρη της χώρας μας, έχουν όλα το σχήμα της πλεξούδας, που συμβολίζει την απομάκρυνση των κακών πνευμάτων και το αλεύρι που «ζωντανεύει» και μεταμορφώνεται σε ψωμί, την Ανάσταση.

Όσο για το αγαπημένο όλων μας σουβλιστό αρνί, είναι μια πολύ παλιά μέθοδος ψησίματος που έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα χιλιάδες χρόνια πριν. Σχετίζεται όμως και με τις παραδόσεις των Εβραίων, οι οποίοι έβαφαν την είσοδο των σπιτιών τους  με το αίμα του θυσιαζόμενου αρνιού, ως αναπαράσταση της νύχτας της εξόδου από την Αίγυπτο. Το αρνί λοιπόν γίνεται οβελίας (ψήνεται δηλαδή στη σούβλα) συμβολίζοντας τον «αμνό» του θεού που θυσιάστηκε για την ανθρωπότητα.

Εκτός από τα παραπάνω κοινά έθιμα για όλους τους Έλληνες, σε διάφορα μέρη της χώρας μας έχουμε και κάποια ιδιαίτερα, όπως το «Κάψιμο του Ιούδα» στη Θράκη την μεγάλη Παρασκευή, την περιφορά της εικόνας του Αγίου Γεωργίου, ανήμερα του Πάσχα στην Αράχωβα και τον αγώνα των γερόντων την επόμενη μέρα. Στην Πάτμο, την μεγάλη Πέμπτη, έχουμε την αναπαράσταση του Νιπτήρα που τέλεσε ο Ιησούς στους μαθητές του μετά το Μυστικό Δείπνο. Στη Χίο, το γνωστό πια σε όλους έθιμο του «ρουκετοπόλεμου» που έχει τις ρίζες του στην Τουρκοκρατία, ενώ στη Ρόδο το Μεγάλο Σάββατο, τα παιδιά γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούν τον «Λάζαρο» με αντίτιμο χρήματα ή αυγά.

Στην Κεντρική Μακεδονία, στην Καστανούσα του Δήμου Σιντικής Σερρών αναβιώνουν τις «αυγομαχίες» τη δεύτερη μέρα του Πάσχα. Στην Ιερισσό της Χαλκιδικής την Τρίτη μέρα του Πάσχα γιορτάζεται «Του μαύρου νιού τ’ αλώνι», όπου οι πρεσβύτεροι μετά τη λειτουργία, αρχίζουν το χορό και σιγά-σιγά πιάνονται όλοι οι κάτοικοι, φτάνοντας μέχρι και τα τετρακόσια μέτρα μήκος. Στα δε Γιαννιτσά του νομού Πέλλας αναβιώνει το έθιμο «Κουνιές» τη δεύτερη μέρα του Πάσχα. Επίσης η περιοχή της Δράμας έχει τον δικό της χαρακτήρα η Δευτέρα του Θωμά στους Σιταγρούς, όπου εκεί οι Πόντιοι συνεχίζουν πανάρχαια έθιμα των κοιτίδων τους, με επισκέψεις στα μνήματα, με διανομή κόκκινων αυγών και γλυκισμάτων και τραγούδια. Έθιμα με καθαρά αρχαϊκή μορφή και με συνακόλουθες μεταφυσικές δοξασίες και αντιλήψεις.

Το Πάσχα λοιπόν είναι εδώ και σε όποια γωνιά της Ελλάδας και να βρισκόμαστε μας δίνει χαρά, ευκαιρία να γλεντήσουμε, να γελάσουμε, να ανταλλάξουμε το «φιλί της αγάπης» και μέσα από την τήρηση των εθίμων να ενωθούμε με το παρελθόν και να το μεταφέρουμε στο μέλλον.

 

Από το φύλλο της THESSNEWS #155 (26/04/2019-28/04/2019)
 

THESSNEWS / NEWSLETTER


Επάνω